Abdullah
Cevdet 1869 yilinda Arapkir'de dogdu. Arapkirli tabur imami Haci Ömer Efendi'nin
ogludur. Elazig Askeri Ortaokulu'ndan ve Kuleli Askeri Lisesinden mezun
olduktan sonra, Askeri Tibbiyeyi bitirdi (1888-1894). Okul siralarinda edebiyata
merak saran Abdullah Cevdet, Abdülhak Hamid'in istegine uyarak siirlerini
kitap haline getirdi. "Hiç" (1890), "Türbe-i Masumiyet" (1890), "Tulüat"
(1891), "Masumiyet" (1896), ilk mensur eseri "Ramazan Bahçeleri" (1891)
ve ilk düsünce eserleri "Dimag" (1890), "Fizyolacya-i Tefekkür" (1892) hep
bu dönemde yayimlandi. "Ömer Cevdet" adiyla yayimladigi bu ilk eserlerinde
özellikle Namik Kemal, Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamid ve Halit Ziya'nin
etkileri sezilir. 1894'ten sonra Ittihatçi gençlerin, özellikle Ittihat
ve Terakki kurucularindan olan yakin arkadasi Ibrahim Temo'nun etkisiyle,
siyasi sorunlara egildi. Ittihatçilarin faaliyetlerine katildi. Tehlikeli
olmaya basladigi anlasilinca, 1895'te tutuklanarak Istanbul'dan uzaklastirilmak
amaciyla, Trablusgarp Merkez Hastanesi'nin göz hekimligine getirildi. Fakat
Cemiyet adina çalismalarina orada da devam etti. Fizan'a sürülecegini anlayinca,
önce Tunus'a kaçti, oradan Fransa'ya geçti (1897). Daha sonra da Cenevre'ye
yerleserek, Tunali Hilmi ve Mehmet Resit'in orada kurduklari Osmanli Itilaf
Firkasina katildi. Ishak Sukuti ile birlikte dernegin yayin organi olan
Osmanli Gazetesini çikardi. Cenevre'de iken "Fünun ve Felsefe" (1897), "Kahriyat"
gibi siir kitaplarini yayimladi.
Weber'den "Asirlarin Panoramasi"ni, Gustave Le Bon'dan "Asrimizin Hususu
Felsefiyesi"ni ve Hayyam'in "Rubaiyat"ini çevirdi. "Mevlana'nin Divanindan
Seçmeler"i yayimladi. Cumhuriyet devrinde de bu tür çalismalarini sürdürdü.
Özellikle Gustave Le Bon'un eserlerini dilimize aktardi; "Dün ve Yarin"
(1921), "Ilm-i Ruh-i Içtimai" (1924), "Ameli Ruhiyat" (1931). Abdullah Cevdet,
II. Mesrutiyet'ten sonra gelisen batililasma akiminin baslica temsilcilerinden
biriydi. Abdullah Cevdet 1932 yilinda Istanbul'da öldü.
|